Wstępne obserwacje z badania pilotażowego w Sint-Gerardus (2024–2025)

Pozaustrojowa terapia falami uderzeniowymi (ESWT) jest powszechnie stosowana w leczeniu tendinopatii i przewlekłego bólu. Rosnące zainteresowanie metodami nieinwazyjnymi sprawia, że ESWT bada się również jako uzupełnienie terapii spastyczności – w tym u pacjentów pediatrycznych. Poniżej przedstawiamy skrót wstępnych obserwacji z pilotażowego badania przeprowadzonego w ośrodku Sint-Gerardus (Belgia), obejmującego 21 dzieci w wieku 6–18 lat. [1]

Czym jest spastyczność?

Spastyczność to zespół objawów wynikających z uszkodzenia górnego neuronu ruchowego, przejawiający się wzmożonym napięciem mięśniowym oraz przyrostem oporu zależnym od prędkości wykonywanego ruchu. Może ograniczać funkcję, wywoływać ból i prowadzić do przykurczów oraz zmian stawowych. Standardowe strategie terapeutyczne obejmują farmakoterapię, podanie toksyny botulinowej, metody inwazyjne (np. pompę baklofenową, selektywną rizotomię grzbietową) oraz wielospecjalistyczne programy rehabilitacyjne. [2]

O badaniu pilotażowym (Sint-Gerardus) – metoda w skrócie

Po dwuletnim okresie przygotowań do pilotażu włączono 21 dzieci i młodzież (6–18 lat). Interwencja obejmowała radialną wersję ESWT (rESWT): 4 sesje wykonywane w tygodniowych odstępach; w każdej sesji przeprowadzono dwie serie po 2000 impulsów na dwa wybrane obszary mięśniowe, z użyciem dwóch aplikatorów. Zabiegi odbywały się równolegle z rutynową fizjoterapią. Oceny efektów przeprowadzili niezależni, zaślepieni oceniający. Projekt uzyskał zgodę komisji etycznej UZ Leuven; opiekunowie wyrazili świadomą zgodę na udział. [1]

Jak mierzono efekty?

Skuteczność oceniano trzema powszechnie stosowanymi narzędziami klinicznymi:

• Modified Ashworth Scale (MAS) – ocena nasilenia spastyczności;
• Range of Motion (ROM) – zakres ruchu w badanych stawach;
• Patient-Specific Functional Scale (PSFS) – subiektywna ocena funkcji ważnych dla pacjenta.

Dodatkowo zebrano dane dotyczące akceptowalności terapii i łatwości obsługi urządzenia za pomocą skali numerycznej 0-10. W dostępnych materiałach podano jedynie wartości średnie; odchylenia standardowe nie zostały udostępnione. [1]

Wyniki wstępne – co zaobserwowano?

Tolerancja i bezpieczeństwo: rESWT była dobrze tolerowana; nie odnotowano rezygnacji z powodu działań niepożądanych. Najczęściej raportowano krótkotrwały dyskomfort miejscowy i zaczerwienienie. [1]

Akceptowalność: Oceniana skalą 0-10 – średnie wartości wyniosły około 7 wśród uczestników i około 8 wśród terapeutów; łatwość obsługi urządzenia oceniono średnio na ~8. [1]

Efekty funkcjonalne: Wstępne pomiary wykazały korzystne trendy –  poprawę wyników MAS w odniesieniu do kończyny górnej i mięśni kulszowo-goleniowych, zwiększenie ROM w leczonych rejonach oraz poprawę ponad 50% ocenianych funkcji w PSFS u części uczestników. Jako przypadek kliniczny przytoczono 16-letnią uczestniczkę, która doświadczyła redukcji nocnych skurczów i poprawy snu po leczeniu. [1]

Wszystkie obserwacje mają charakter wstępny i wymagają potwierdzenia w badaniach o większej mocy statystycznej.

Bezpieczeństwo i wyzwania praktyczne

Autorzy pilotażu wskazują na praktyczne wyzwania: konieczność indywidualizacji protokołu z uwagi na heterogenność pacjentów, dodatkowy czas niezbędny do przygotowania najmłodszych (urządzenie generuje hałas) oraz wydłużony czas sesji związany z pomiarami i zdejmowaniem ortez. Pomimo tych ograniczeń akceptowalność terapii była wysoka, co jest istotne w kontekście zastosowań pediatrycznych. [2]

Mechanizmy działania –  co wiemy na dziś?

Dokładne mechanizmy wpływu ESWT na spastyczność nie są jeszcze jednoznacznie ustalone. W literaturze wskazuje się na możliwe mechanizmy obejmujące mechanotransdukcję (wpływ mechaniczny na komórki i tkanek), poprawę mikrokrążenia oraz modulację napięcia powięziowo-mięśniowego. Hipotezy dotyczące wpływu na elementy cytoszkieletu mają charakter wstępny i wymagają potwierdzenia w badaniach eksperymentalnych [3]

Ograniczenia i rekomendacje badawcze

Należy zaznaczyć ograniczenia: pilotażowy charakter badania, niewielka liczba uczestników oraz brak dostępnych, pełnych analiz statystycznych w materiałach publicznych. Narzędzia pomiarowe (MAS, PSFS) mają znane ograniczenia (m.in. subiektywność oceny, zmienność międzyobserwatorowa). Aby potwierdzić skuteczność oraz zdefiniować optymalne parametry (EFD, częstotliwość impulsów, liczba sesji, typ aplikatora), konieczne są większe, kontrolowane, a tam, gdzie to możliwe – randomizowane badania z dłuższą obserwacją i pełnym raportowaniem statystycznym (średnie ± SD, wartości p). [2,4]

Podsumowanie – praktyczne implikacje dla placówki

Radialna ESWT wydaje się obiecującym, nieinwazyjnym uzupełnieniem rehabilitacji dzieci ze spastycznością. Na obecnym etapie może być rozważana jako element multimodalnego planu terapeutycznego, szczególnie tam, gdzie celem jest ograniczenie interwencji inwazyjnych. Dodatkowym atutem terapii jest jej dobra tolerancja przez pacjentów, krótki czas pojedynczej sesji oraz możliwość łączenia z innymi metodami fizjoterapeutycznymi bez wydłużania procesu leczenia. W praktyce klinicznej może to przekładać się na poprawę komfortu terapii, większą elastyczność planowania pracy zespołu oraz potencjalne wsparcie w osiąganiu bardziej stabilnych efektów funkcjonalnych. Decyzję o implementacji należy podejmować indywidualnie, w zespole wielospecjalistycznym, uwzględniając stan pacjenta oraz bieżące dowody naukowe.

[1] Sheean G., Lannin N.A., Turner-Stokes L. i wsp. Standardy postępowania w leczeniu spastyczności — przegląd.

[2] Gymna International / Sint-Gerardus — opis projektu pilotażowego: „Shockwave therapy — treatment of spasticity in children” (październik 2024–maj 2025).

[3] Moya D. i wsp., „The role of extracorporeal shockwave treatment in musculoskeletal disorders” — przegląd mechanizmów działania ESWT.

[4] Kudva A., Abraham M.E., Gold J. i wsp., „Intrathecal baclofen, selective dorsal rhizotomy, and extracorporeal shockwave therapy for the treatment of spasticity in cerebral palsy: a systematic review”, Neurosurg Rev, 2021.